Podgorica, (MINA) – Percepcije efikasnosti sudova i tužilaštava u Crnoj Gori i dalje su više pozitivne nego negativne, ali su slabije nego 2020. godine, naročito među preduzećima i advokatima, pokazuje Regionalno istraživanje o pravosuđu, koje bilježi pad direktnog iskustva građana i privrede sa sudovima i korišćenjem pravosudnih usluga.
 

Istraživanje su prošle godine sproveli Svjetska banka i Evropska komisija, uz tehničku podršku IPSOS-a, u okviru regionalnog projekta koji obuhvata zemlje Zapadnog Balkana.
 

Cilj istraživanja bio je prikupljanje podataka o percepciji i iskustvima korisnika pravosudnog sistema i pravosudnih profesionalaca, kako bi se procijenili efikasnost, kvalitet rada, dostupnost, nezavisnost pravosuđa, efekti reformi pravosuđa i percepcija apelacionog sistema i uticaja medija. 

 

Istraživanje je obuhvatilo građane, preduzeća, advokate, sudije, tužioce, sudsko osoblje, notare i izvršitelje, i predstavlja drugi talas istraživanja, nakon prvog sprovedenog 2020. godine, a korišćena je ista metodologija radi poređenja rezultata kroz vrijeme. 

 

U Izvještaju su konstatovani rjeđi kontakti građana i preduzeća sa sudovima, češće angažovanje advokata, duže trajanje sudskih postupaka, pad percepcije efikasnosti u odnosu na 2020. godinu. 

 

Prema rezultatima istraživanja, percepcije efikasnosti i kvaliteta rada sudova i tužilaštava i dalje su više pozitivne nego negativne, ali su slabije nego 2020. godine, naročito među preduzećima i advokatima. 

 

Građani i preduzeća različito procjenjuju pojedine djelove pravosudnog sistema,a notari, advokati i izvršitelji ocijenjeni su pozitivnije od sudova i tužilaštava. 

 

Nešto više od polovine građana (56 odsto) i predstavnika preduzeća (56 odsto) smatra da su sudovi efikasni, što predstavlja pad u odnosu na 61 odsto građana i 71 odsto preduzeća koji su ovaj stav imali u 2020. godini. 

 

“Takođe, po 58 odsto ispitanika iz obje grupe ocjenjuju tužilaštvo kao efikasno. Taj procenat je među građanima ostao stabilan u poređenju sa 2020. godinom, dok je među privrednicima zabilježen pad”, navodi se u rezultatima istraživanja.

 

Istraživanje pokazuje da je iskustvo građana sa sudovima opalo sa 25 odsto u 2020. na 21 odsto u prošloj godini, dok je kod preduzeća pad izraženiji, sa 31 na 19 odsto. 

 

Istovremeno, povećano je korišćenje pravnih zastupnika, odnosno 68 odsto građana koristi privatne advokate, u odnosu na 54 odsto 2020. godine, dok je kod preduzeća povećano oslanjanje na eksterne pravne zastupnike. 

 

Istraživanje navodi da su postupci duži nego 2020. godine. Prosječno trajanje prvostepenih postupaka kod građana iznosi 13,1 mjesec, a kod preduzeća 13,2 mjeseca. 

 

Građanski (parnični) predmeti trajali su prosječno 16,3 mjeseca, krivični predmeti prosječno 15,5 mjeseci, dok su prekršajni postupci trajali prosječno 8,8 mjeseci.

 

Prema istraživanju, 59 odsto građana i 57 odsto preduzeća, smatra da su njihovi postupci trajali duže nego što je bilo potrebno. 

 

Na osnovu odgovora ispitanika, indeks efikasnosti, odnosno procenat zakazanih ročišta koja doprinose rješavanju predmeta, pogoršao se u svim ispitivanim grupama u odnosu na rezultate iz 2020. godine. 

 

“U svim profesijama i dalje se kao glavni razlozi neefikasnosti ili otkazivanja ročišta navode opstruktivno ponašanje stranaka, poteškoće u vezi sa svjedocima i vještacima, kao i nedostatak kadra, dok značajan broj sudija i advokata ukazuje i na manjkavosti ili složenost proceduralnih pravila”, navodi se u izvještaju.

 

Sudije i tužioci navode veliko radno opterećenje. 

 

Prema istraživanju, sudije prosječno vode 795 predmeta godišnje, a optimalnim smatraju 318 predmeta, dok tužioci vode prosječno 214 predmeta, a optimalnim smatraju 128. 

 

“Takođe, prosječno radno vrijeme prelazi zakonskih 40 sati sedmično. Sudije rade 48 sati, tužioci 47 sati sedmično”, navodi se u dokumentu. 

 

U Izvještaj se dodaje da finansijska dostupnost pravnih usluga predstavlja rastuću zabrinutost građana, a konstatovana je niska informisanost o besplatnoj pravnoj pomoći i razlike u percepciji troškova u odnosu na prihode i obrazovanje građana. 

 

Povjerenje građana u pravosudni sistem iznosi 55 odsto, što ga smješta u srednji rang institucionalnog povjerenja — ispod vjerskih institucija i obrazovnog sistema (po 73 odsto) i vojske (72 odsto), ali iznad nevladinih organizacija (48 odsto). 

 

Prema nalazima istraživanja, od 2020. godine povjerenje je blago opalo, a nepovjerenje poraslo sa 37 na 43 odsto.

 

Prema izvještaju, percepcija nezavisnosti pravosuđa ostaje umjereno pozitivna među korisnicima sistema, dok su profesionalci osjetljiviji na pitanja spoljnog uticaja i integriteta pravosuđa. 

 

Izvještaj navodi da percepcije pravosuđa značajno zavise od regiona, etničke pripadnosti, političkog opredjeljenja, obrazovanja i prihoda i izvora informisanja. Prema istraživanju stanovnici sjevernog regiona, građani srpske etničke pripadnosti i pristalice vladajućih partija, češće daju pozitivnije ocjene rada pravosuđa. 

 

Istraživanje bilježi zabrinutost u vezi sa političkim uticajem, uticajem moćnih pojedinaca, korupcijom i uticajem na napredovanje u karijeri. 

 

Konstatovano je da građani češće nego ranije smatraju da je došlo do poboljšanja efikasnosti pravosuđa tokom posljednje tri godine, dok profesionalci i preduzeća iskazuju opreznije stavove prema efektima reformi. 

 

Kada je riječ o uticaju medija na pravosuđe, izvještaj pokazuje da su građani, advokati i sudije postali kritičniji prema načinu na koji mediji prikazuju sudove i tužilaštva nego što je to bio slučaj 2020. godine. 

 

Građani češće nego ranije smatraju da je medijsko izvještavanje pristrasno, dok je manji broj onih koji vjeruju da mediji objektivno prikazuju pravosuđe. 

 

“Sudije su takođe kritičnije prema medijskom izvještavanju nego prije pet godina, a gotovo nijedan sudija ne smatra da mediji stvaraju bolju sliku pravosuđa nego što ona jeste u stvarnosti”, navodi se u dokumentu. 

 

U izvještaju je istaknuto da je period između dva istraživanja obilježen političkim promjenama, hapšenjima visokih funkcionera, smjenama značajnog broja sudija i tužilaca, što je moglo uticati na percepciju pravosuđa u javnosti. 

(kraj) nim/žug