Podgorica, (MINA-BUSINESS) – Centralna banka (CBCG) je jedna od najvažnijih institucija za kontrolu finansijskog sektora, čiju je nezavisnost neophodno sačuvati, što ne bi bilo moguće ukoliko dođe do toga da se finansira iz budžeta, ocijenio je ekonomski analitičar Mirza Mulešković.

 

On je Pobjedi kazao da se mora imati na umu da je ta monetarna institucija jedna od najvažnijih za kontrolu finansijskog sektora, ne ulazeći u odluku Ustavnog suda u vezi s ocjenom ustavnosti i zakonitosti Odluke o tarifi CBCG.

 

Viceguvernerka CBCG, Zorica Kalezić, ranije je, u intervjuu agenciji Mina-business, navela da Ustavni sud dovodi u pitanje načelo jednakosti u tarifnom tretmanu između Ministarstva finansija i banaka, ocjenjujući da se oni ne mogu upoređivati.

 

„Ministarstvo finansija nije tržišni akter, već nosilac javne funkcije i korisnik Glavnog računa državnog trezora, čije transakcije imaju specifičan obim, koncentraciju vrijednosti i sistemske implikacije. Banke su, s druge strane, tržišni učesnici koji svoje troškove građanima i privredi prenose kroz cijene usluga“, objasnila je Kalezić.

 

Ona je objasnila da bi bilo kakva izmjena postojećih tarifa za CBCG predstavljala put u trajne gubitke i zavisnost od državnog budžeta, što bi uticalo na finansijsku nezavisnost institucije, a time i nemogućnost ispunjavanja završnih mjerila u pregovaračkim poglavljima 9 i 17.

 

Mulešković je rekao da je CBCG u prethodnih nekoliko godina ispunila sve zahtjeve kada je riječ o pristupanju Crne Gore Evropskoj uniji, pa građani i privreda već osjećaju benefite zakonskih promjena.

 

„Upravo je CBCG kroz izvještaje Evropske komisije prepoznata kao neko ko ispunjava sve obaveze. Nezavisnost CBCG kao kontrolora finansijskog tržišta je jedan od osnovnih uslova za članstvo u EU, posebno kada je riječ o poglavljima koja se odnose na monetarnu i ekonomsku politiku i finansijsku stabilnost. Zato je neophodno pronaći održivo rješenje kako se ta nezavisnost ne bi ugrozila“, saopštio je Mulešković Pobjedi.

 

On smatra da je neophodno raditi na osnaživanju nezavisnosti CBCG i podržavati dobra zakonska rješenja koja su u skladu sa evropskom praksom.

 

„Na taj način će se doprinijeti razvoju finansijskog tržišta koje posljednjih godina u Crnoj Gori bilježi rast. Moramo priznati da bez stabilnog i dobro uređenog finansijskog tržišta ne možemo očekivati ni ekonomski rast i razvoj“, kazao je Mulešković.

 

Ustavni sud je krajem prošle godine, po službenoj dužnosti, pokrenuo postupak ocjene ustavnosti i zakonitosti Odluke o tarifama po kojoj CBCG obračunava naknade za svoje usluge, nakon što je u dva navrata mijenjala. Tome je prethodila inicijativa za ocjenu ustavnosti Zaštitnika imovinsko-pravnih interesa, odnosno Ministarstva finansija, prema kojoj je Ustavni sud pokrenuo postupak 15. oktobra, a CBCG pet dana kasnije izmijenila osporeni akt.

 

To je još jednom urađeno 15. decembra, nakon čega su iz CBCG predložili sudu da obustavi postupak jer je osporeni propis prestao da važi. 

 

„Ustavni sud je odlučio da sam pokrene postupak za ocjenu ustavnosti i zakonitosti zbog činjenice da rješenja suda nijesu mogla biti poslata strankama, upravo zbog dvije izmjene koje je CBCG sprovela, a da nije ni upoznata sa ustavnopravnim razlozima koji su opredijelili sud da pokrene postupak. Na taj način se ne ostvaruje načelo vladavine prava, već se samo formalno stiču uslovi da Ustavni sud odbaci inicijativu“, rekli su iz Ustavnog suda krajem prošle godine. 

 

Oni su dodali da su postupak ponovo pokrenuli jer Savjet CBCG ni u novoj odluci nije propisao dovoljne i mjerljive kriterijume za utvrđivanje visine tarife po kojoj se obračunavaju naknade za njihove usluge. 

 

„Ustavni sud cijeni da, iako je donijeta nova odluka sa dodatim obrazloženjem, sa aspekta ustavnopravnog zahtjeva vladavine prava nijesu jasni kriterijumi i stvarni troškovi koji opredjeljuju da se na ovaj način napravi razlika između Glavnog državnog trezora u odnosu na druge korisnike platnog prometa“, naveli su iz Ustavnog suda.

 

Oni su podsjetili da je CBCG u obavezi da dâ jasne kriterijume zbog čega naknada za državni trezor treba da bude procentualna, a za ostale korisnike fiksna.

 

Kalezić je saopštila da su novom odlukom smanjili i tržišnu i naknadu za Ministarstvo finansija do nivoa pokrivenosti troškove rada platnih infrastruktura. Tako je za naloge do hiljadu EUR naknada smanjena sa deset na pet centi, a za naloge preko hiljadu sa 1,5 EUR na 75 centi. 

 

Kalezić dodaje i da je naknada za transakcije Glavnog računa državnog trezora snižena za 20 odsto.

 

Ustavnom sudu je, prema riječima Kalezić, Savjet CBCG uputio odgovor koji je empirijski i pravno utemeljen, zasnovan na provjerljivim podacima o stvarnim troškovima, rizicima i strukturi prometa, kao i na važećem zakonskom okviru i evropskim standardima nezavisnosti centralnih banaka.

 

Ona je navela da Ustavni sud problematizuje pitanje primjene načela jednakosti u tarifnom tretmanu različitih korisnika platnog sistema, dodajući da se to načelo ne može tumačiti formalistički i kao obaveza da se suštinski nejednaki subjekti tretiraju jednako. 

 

Kalezić smatra da je dovoljno uporediti pojedinačne, više desetina miliona EUR vrijedne transakcije koje se mjesečno isplaćuju za penzije, plate, socijalna davanja i druge višemilionske obaveze koje CBCG izvršava za potrebe Ministarstva finansija, sa platnim nalozima građana relativno niske vrijednosti, poput mjesečnih računa za vodu ili električnu energiju, koja se realizuju putem banaka.

 

„Takvo poređenje jasno ukazuje da se radi o transakcijama koje se po obimu, koncentraciji vrijednosti, operativnoj složenosti, stepenu automatizacije i sistemskim implikacijama ne mogu smatrati uporedivim“, rekla je Kalezić agenciji Mina-business.

 

Ona je kazala da bi formalno izjednačavanje tarifa uticalo na neadekvatnu raspodjelu troškova i rizika, što bi značilo prebacivanje tereta sa Ministarstva finansija na banke, a time direktno i na krajnje korisnike, građane i privredu.

 

„Takav aranžman Ministarstva finansija i CBCG je sa razlogom na snazi već više od dvije decenije, i nikada ranije nije doveden u pitanje“, navela je Kalezić i dodala da je riječ o razumnom i proporcionalnom razlikovanju, a ne proizvoljnosti ni diskriminaciji.

 

Eventualno ukidanje Odluke o tarifama bi, prema njenim riječima, imalo zanemarljiv fiskalni efekat na javne finansije od oko 4,5 miliona EUR godišnje, što ne predstavlja relevantan instrument fiskalne politike niti ima mjerljiv uticaj na održivost budžeta ili javnog duga.

 

S druge strane, isti iznos sa stanovišta CBCG ima disproporcionalno velike i dugoročne posljedice.

 

„U uslovima unilateralne eurizacije, CBCG do ulaska u eurozonu neće raspolagati prihodima od emisije novca (senjoraž), koji u državama članicama eurozone predstavljaju osnovni izvor finansiranja centralnih banaka, jednako kao što prihod od emisije sopstvene valute predstavlja ključni stabilni izvor finansiranja centralnih banaka u Srbiji, BiH, Sjevernoj Makedoniji. Upravo zbog navedenog, tarifni prihodi imaju ključnu ulogu u očuvanju finansijske samoodrživosti CBCG“, objasnila je Kalezić.

 

Ona je podsjetila i da Evropska komisija, Evropska centralna banka i Međunarodni monetarni fond konstantno naglašavaju da CBCG mora raspolagati dovoljnim sopstvenim finansijskim resursima i adekvatnim kapitalom za obavljanje svojih zakonskih i budućih ESCB funkcija. 

 

„To je i bio razlog da ekspertska misija Evropske komisije iz septembra prošle godine, koja je procjenjivala nezavisnost CBCG u kontekstu zatvaranja relevantnih poglavlja, uputi preporuku u pravcu održavanja postojećeg aranžmana uspostavljenog između Vlade i CBCG unazad 21 godinu, koji je trenutno predmet inicijative Ministarstva finansija pred Ustavnim sudom, sve do ulaska Crne Gore u eurozonu, kada će CBCG početi da ostvaruje pravo na osnovni prihod centralnih banaka od emisije valute“, saopštila je Kalezić.

 

Ona je naglasila da se u ovom slučaju ne radi o fiskalnoj koristi za državu, već o izboru između očuvanja finansijske i institucionalne nezavisnosti centralne banke i modela u kojem bi CBCG postala institucija čije funkcionisanje zavisi od budžetskih transfera što je nespojivo sa standardima EU. 

 

„Posljedice takvog izbora bile bi dugoročne, sistemske i direktno reflektovane na proces evropskih integracija Crne Gore“, poručila je Kalezić.

 

Ona smatra i da takav slučaj predstavlja presedan poznatoj praksi i preporukama Međunarodnog monetarnog fonda, gdje ne postoje primjeri u kojima Ministarstvo finansija pred Ustavnim sudom osporava tarifni okvir centralne banke kao njen osnovni izvor sopstvenih prihoda.

 

„Upravo suprotno, međunarodni standardi polaze od toga da država ima obavezu da obezbijedi da centralna banka u svakom trenutku raspolaže adekvatnim, stabilnim i predvidivim finansijskim resursima za obavljanje svog mandata“, rekla je Kalezić.

 

Ona je dodala da taj postupak CBCG posmatra kao test razumijevanja i poštovanja evropskog koncepta centralnobankarske nezavisnosti, koji je jedan od temeljnih uslova za članstvo u EU i Evropskom sistemu centralnih banaka.

(kraj) nar