Podgorica, (MINA-BUSINESS) - Pregovaračko poglavlje 21 Trans-evropske mreže bavi se unapređenjem i razvojem saobraćajnih, energetskih i telekomunikacijskih sistema u cilju dostizanja standarda primjenjivih u okviru Evropske unije (EU). Poglavlje se odnosi na velike evropske sisteme koji povezuju države članice kroz saobraćajne, energetske i telekomunikacione mreže.

 

Cilj uspostavljanja Trans-evropskih mreža i promovisanja bolje povezanosti nacionalnih mreža jeste potpuno iskorišćavanje mogućnosti unutrašnjeg tržišta i doprinos ekonomskom rastu i stvaranju novih radnih mjesta. Bez moderne infrastrukture koja bi povezala različite regionalne i nacionalne mreže nije moguće uspostaviti slobodan protok robe, usluga, kapitala i radnika, a to je ujedno važan element za ostvarivanje ekonomske i socijalne kohezije Unije i vrijednost Poglavlja 21.

Poglavlje 21 obuhvata podoblasti trans-evropsku saobraćajnu mrežu (TEN-T), trans-evropsku energetsku mrežu (TEN-E), kao i trans-evropsku telekomumunikacionu mrežu (e-TEN).

 

Trans-evropska saobraćajna mreža (TEN-T) ima za cilj da poveže glavne gradove, ekonomske centre, luke i aerodrome s udaljenim područjima kako u nacionalnim okvirima pojedinih država, tako i širom EU. Ona pokriva drumski i intermodalni saobraćaj, plovne puteve i pomorske luke, kao i mrežu evropskih brzih željeznica.

 

Trans-evropska energetska mreža (TEN-E) predstavlja mrežu energetskih sistema na teritoriji EU, s ciljem obezbjeđenja sigurnog snabdijevanja energijom i energentima i proširenja energetskog tržišta. TEN-E pokriva sektor električne energije i gasa.

 

Trans-evropska telekomunikaciona mreža (eTEN) pokriva telekomunikacione mreže uspostavljene kao uslužne djelatnosti.

 

Poglavlje 21 je otvoreno 22. juna 2015. godine na Međuvladinoj konferenciji održanoj u Luksemburgu, a privremeno zatvoreno 17. marta na Međuvladinoj konferenciji u Briselu.

 

Brže i sigurnije putovanje za građane i efikasniji transport robe

Poglavlje 21 se odnosi na oblast politike države, odnosno povezivanje države sa ostatkom Evrope kroz saobraćajnu infrastrukturu (putevi, željeznice, luke, aerodromi), elektroenergetsku mrežu i digitalnu infrastrukturu.

 

Za građane usklađivanje crnogorskog zakonodavstva sa evropskim znači brže i sigurnije putovanje, uklanjanje uskih grla i bolju frekventnost. Ostvaren je vidljiv napredak kroz modernizaciju puteva i željeznica, ali su potrebna dalja ulaganja da bi se dostigao nivo evropske mreže. (Izvor: šefica pregovaračke radne grupe za Poglavlje 21, Bojana Laković)

 

Najveći napredak je ostvaren u energetici, gdje su donošenjem i stupanjem na snagu Zakona o prekograničnim energetskim infrastrukturnim projektima stvoreni uslovi za jačanje bezbjednosti snabdijevanja električnom energijom, povećanjem konkurentnosti i bolja povezanost sa evropskim energetskim sistemom. 

 

U cilju osiguravanja stabilnosti napona i frekvencije posebnu pažnju trebalo bi usmjeriti na stabilnost evropske elektroenergetske mreže u promjenjivim uslovima, posebno u pogledu rastućeg udjela opcija fleksibilnosti, kao što je održivo skladištenje energije, i električne energije iz obnovljivih izvora. Posebnu prednost trebalo bi dati nastojanjima da se održi i osigura zadovoljavajući nivo planirane niskougljenične proizvodnje energije kako bi se osigurala sigurnost snabdjevanja za građane i preduzeća. (Izvor: Regulativa EU 2022/869)

 

U telekomunikacijama napredak je sporiji i zahtijeva dodatna ulaganja. Međutim, država je daleko odmakla u toj oblasti zahvaljujući visokom stepenu usklađenosti zakonodavstva sa EU pravnim okvirom, što je potvređno zatvaranjem Poglavlja 10 Informatičko društvo i mediji u decembru 2024. Godine i dovro uređenim tržištem elektronskim komunikacija. Najveći izazovi ostaju infrastrukturni – razvoj optičkih mreža, bolja pokrivenost ruralnih područja i obezbijeđivanje investicija, uz daje usklađivanje sa EU digitalnim koridorima i uklanjanje administrativnih barijera. 

 

Za privredu usklađivanje sa evropskim zakonodavstvom znači efikasniji transport robe i veće mogućnosti za izvoz. Otvara se prostor za nove invesitcije, olakšava trgovina i mobilnost, te jača regionalna povezanost. (Izvor: šefica pregovaračke radne grupe za Poglavlje 21, Bojana Laković)

 

Najveći značaj trans-evropskih mreža ogleda se u mogućnosti da se značajni infrastrukturni projekti realizuju uz finansijsku podršku EU. (Izvor: www.eu.me/poglavlje-21-trans-evropske-mreze/)

 

Zatvaranjem Poglavlja 21 potvrđeno je da je Crna Gora usklađena sa evropskim standardima u oblasti infrastrukture i transporta, što znači da Crna Gora postaje dio jedinstvene mreže puteva, željeznica, luka i aerodroma. 

 

Zatvaranjem Poglavlja 21 Crnoj Gori se otvaraju značajne mogućnosti za pristupanje Instrumentu za povezivanje Evrope /Connecting Europe Facility/ (CEF). Do sada Crna Gora u oblasti energetske infrastrukture nije koristila druge fondove osim Zapadnobalkanskog investicionog okvira /Western Balkans Investments Framework/ (WBIF), ali donošenje i dosljedna primjena Zakaona o prekograničnim energetskim infrastrukturnim projektima stvara uslove da se pristupi znatno većim finansijskim sredstvima. To uključuje podršku kroz Višegodišnji finansijski okvir Evropske unije /Multiannual Finanical Framework/ (MFF), gdje je CEF posebno proširen.

 

CEF fond je namijenjen podršci ulaganjima u izgradnju nove prekogranične energetske infrastrukture, kao i rehabilitaciji i nadogradnji postojeće. Znači da Crna Gora sada ima realnu šansu da kroz CEF obezbijedi sredstva za strateške energetske projekte, čime se dodatno jača njena pozicija u evropskim integracijama i sigurnost energetskog sistema. (Izvor: šefica pregovaračke radne grupe za Poglavlje 21, Bojana Laković)

 

Mit VS Činjenica

MIT: “EU od Crne Gore traži izgradnju poptuno novih autoputeva ili željezničkih linija isključivo radi članstva”. ČINJENICA: To je jedna od najvećih zabluda koju građani često imaju kada je riječ o zahtjevima EU u transportnom sektoru. U stvarnosti, EU ne propisuje obaveznu izgradnju, već traži usklađivanje sa transevropskim mrežama (TEN-T) i stvaranje uslova da postojeća infrastruktura bude bezbjedna, interoperabilna i povezana sa evropskim koridorima. (Izvor: šefica pregovaračke radne grupe za Poglavlje 21, Bojana Laković)

 

MIT: “EU finansira sve projekte u potpunosti”. ČINJENICA: Sredstva iz fondova poput Instrumenta za povezivanje Evrope /Connecting Europe Facility/ (CEF) ili Zapadnobalkanskog investicionog okvira /Western Balkans Investments Framework/ (WBIF), a dolaze kao su-finansiranje, dok država mora obezbijediti dio sredstava i administrativnu spremnost. (Izvor: šefica pregovaračke radne grupe za Poglavlje 21, Bojana Laković)

 

MIT: “EU nameće obavezno uvođenje novih tehnologija, na pirmjer 5G, bez obizra na lokalne potrebe”. ČINJENICA: U praksi, EU traži usklađivanje standarda i stvaranje uslova da telekomunikaciona mreža bude kompatibilna i sigurna, a tempo uvođenja zavisi od nacionlanih strategija i kapaciteta. Dakle, EU ne traži “nametnute projekte”, već postavlja standarde i otvara mogućnost da Crna Gora kroz fondove dobije podršku za modernizaciju i povezivanje, dok sama država odlučuje o prioritetima i dinamici realizacije. (Izvor: šefica pregovaračke radne grupe za Poglavlje 21, Bojana Laković)

 

Kako provjeriti:

1.    https://eur-lex.europa.eu/ - svi EU zakoni i propisi;

2.    ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement – Evropska komisija; 

3.    Izvještaji o napretku Crne Gore (godišnji izvještaji EK); 

4.    Nacionalni dokumenti: https://www.eu.me/poglavlje-21-trans-evropske-mreze/, https://www.gov.me/ (Ministarstvo evropskih poslova, Ministarstvo saobraćaja).

 

Tekst je nastao u okviru projekta „EU Reality Check", koji realizuje agencija MINA. Projekat je podržan kroz širi program „MedIA-Lit" koji vodi Centar za građansko obrazovanje (CGO) u partnerstvu sa Helsinškim odborom za ljudska prava u Srbiji (HCHRS), Helsinškim komitetom za ljudska prava u Sjevernoj Makedoniji (MHC), Tiranskim centrom za novinarsku izvrsnost (TCJE) iz Albanije i Atlantskom inicijativom (AI) iz Bosne i Hercegovine, uz finansijsku podršku Evropske unije i kofinansiranje Ministarstva za regionalni razvoj, investicije i saradnju sa NVO Vlade Crne Gore.

 

Sadržaj je isključiva odgovornost MINA i ne odražava nužno stavove Evropske unije, niti CGO-a i projektnih partnera.

(kraj) sam/nar